แผนที่แสดงตำแห่งอำเภอปางมะผ้า
แผนที่แสดงขอบเขตอำเภอปางมะผ้า
โครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูง ในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ระยะที่สอง ห้อง 808 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ถ.บรมราชชนนี ตลิ่งชัน กทม. 10170 โทร.0-2880-9215 highlandarchaeology@yahoo.com

รายการ

1) หลักการและเหตุผลของโครงการวิจัยระยะที่สอง
2) วัตถุประสงค์ของโครงการวิจัยระยะที่สอง
3) ขอบเขตการวิจัย

1) หลักการและเหตุผลของโครงการวิจัยระยะที่สอง

ผลการดำเนินงานทางโบราณคดีของ โครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ระยะที่หนึ่ง ระหว่างปี พ . ศ . 2544-2546 ได้ดำเนินการสำรวจและขุดค้นแหล่งโบราณคดีในสภาพภูมิประเทศ ที่แตกต่างกัน คือภายในถ้ำ เชิงเขา และที่ราบระหว่างหุบเขา ตลอดจนประมวลงานค้นคว้าในอดีต เพื่อทำให้เกิดความเข้าใจประวัติศาสตร์วัฒนธรรม ( Cultural history) ของ “ คนที่อาศัยอยู่บนพื้นที่สูง ” ซึ่งในปัจจุบันเรามีความรู้ที่จำกัดอยู่ โครงการฯ จึงค้นหาคำตอบเบื้องต้นให้ได้ก่อนว่ามีคนอยู่เก่าแก่ที่สุดเมื่อไหร่ มีลักษณะทางวัฒนธรรมอย่างไร และมีลำดับของประวัติศาสตร์ทางวัฒนธรรม หรือมีคนอยู่มากี่ยุคสมัย เพื่อเป็นฐานข้อมูลสำหรับการตรวจสอบโจทย์วิจัยเกี่ยวกับ ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งแวดล้อมโบราณตามยุคสมัยต่างๆ ตามกาลเวลา

 

การดำเนินงานวิจัยโครงการระยะที่หนึ่ง โครงการฯ ได้สำรวจพบแหล่งโบราณคดี 31 แหล่ง และขุดค้นแหล่งโบราณคดี 2 แหล่ง คือแหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ และแหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด ผลการศึกษาเบื้องต้นทำให้เกิดความรู้ใหม่ที่สำคัญดังนี้

ก. ผลการกำหนดอายุทางวิทยาศาสตร์ทำให้ทราบว่า มีร่องรอยของการตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้ตั้งแต่ประมาณสองหมื่นกว่าปีมาแล้ว จนกระทั่งปัจจุบัน ( ไพลสโตซีนตอนปลาย - โฮโลซีนตอนปลาย ) ทำให้เพดานเวลาของการอยู่อาศัยในพื้นที่แห่งนี้เก่ากว่าที่เคยมีการค้นคว้าในอดีต

ข. การค้นพบโครงกระดูกคน “ โฮโม ซาเปี้ยน ซาเปี้ยน ” จำนวน 3 โครง ที่มีอายุอยู่ระหว่าง 13,000-9,000 ปีมาแล้ว เป็นข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับคนดั้งเดิมที่พบในภาคเหนือ เพราะเป็นโครงกระดูกที่การกำหนดอายุทางวิทยาศาสตร์ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และภาคเหนือของประเทศไทย (แม้ว่าจะมีการค้นพบซากฟอสซิลของโฮโม อีเรคตัส แต่ก็ยังไม่มีค่าอายุทางวิทยาศาสตร์ใดๆ ในขณะนี้)

ค. ผลการวิเคราะห์เบื้องต้นของละอองเรณู กระดูกสัตว์ และวงปีไม้ พื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้ามีอากาศหนาวเย็นกว่าปัจจุบัน แสดงว่าพื้นที่ดังกล่าวได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก ในช่วงปลายสมัยไพลสโตซีน (นาฏสุดา ภูมิจำนงค์ 2546)

ง. การค้นพบแหล่งโบราณคดีหลายประเภทและหลายยุคสมัย แสดงให้เห็นว่าพื้นที่อำเภอปางมะผ้ามีการอยู่อาศัยของคนอย่างยาวนาน และต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

อย่างไรก็ดี โครงการวิจัยระยะที่หนึ่ง ได้รวบรวมข้อมูลด้านต่างๆ และยังไม่สามารถจะวิเคราะห์ในระดับลึกให้เสร็จสมบูรณ์ได้ภายในระยะเวลาการวิจัย เช่น ด้านโบราณคดี ได้ค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีเป็นจำนวนมากจากการขุดค้นแหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ และเพิงผาถ้ำลอด จำเป็นต้องใช้การวิเคราะห์จากสหสาขา โดยอาศัยศาสตร์อื่นๆ มาช่วยสังเคราะห์ตีความองค์รวมทางวัฒนธรรม คือมานุษยวิทยากายภาพและชีวภาพ ธรณีวิทยา ปฐพีวิทยา ละอองเรณูวิทยา การศึกษาวงปีไม้ โลหวิทยา การวิเคราะห์กากอาหารบนภาชนะดินเผา ระบบข้อมูลสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ และส่งตัวอย่างของโบราณวัตถุและนิเวศวัตถุไปยังห้องปฏิบัติการเฉพาะด้าน เพื่อทำให้ได้ภาพรวมของความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นในอดีต

ดังนั้น โครงการวิจัยระยะที่สองจึงเป็นการวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้รวบรวมมาจากโครงการวิจัยระยะที่หนึ่งอย่างลุ่มลึก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีสถิติ ดังนี้

ด้านโบราณคดี จำเป็นต้องวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดีประเภทเครื่องมือหินกะเทาะ ( เช่น กระบวนการผลิต ร่องรอยการใช้) เศษภาชนะดินเผา (เช่นศิลาวรรณนา) เครื่องมือโลหะ ลูกปัด ฯลฯ ทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณเพื่อตอบคำถามเกี่ยวกับลักษณะองค์รวมทางวัฒนธรรม (เช่นเทคโนโลยี การดำรงชีพ ความเชื่อ การตั้งถิ่นฐาน การจัดองค์กรทางสังคม) ในแต่ละช่วงเวลา และการกำหนดอายุทางวิทยาศาสตร์ เช่น คาร์บอน 14 เทอร์โมลูมิเนสเซนส์ ฯลฯ จะช่วยตอบคำถามเกี่ยวกับเรื่องอายุสมัยของโบราณวัตถุ

ด้านวงปีไม้และสิ่งแวดล้อม จำเป็นต้องวิเคราะห์ตัวอย่างของวงปีไม้จากแหล่งโบราณคดีจากแต่ละลุ่มน้ำเพิ่มเติม ทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เพื่อเปรียบเทียบรูปแบบหัวโลง และบอกสภาพภูมิอากาศในช่วงวัฒนธรรมโลงไม้ ซึ่งอายุประมาณ 2,200- พุทธศตวรรษที่ 14 นอกจากนี้ยังจำเป็นต้องส่งตัวอย่างชิ้นส่วนของวงปีไม้ไปตรวจสอบอายุด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ด้วย ทีมวิจัยด้านวงปีไม้และสิ่งแวดล้อมโบราณจะวิเคราะห์ละอองเรณูของดิน ที่ได้จากการขุดค้นแหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่และเพิงผาถ้ำลอด เพื่อวิเคราะห์สภาพแวดล้อมในช่วงสมัยไพลสโตซีน ตอนปลาย-โฮโลซีนตอนกลาง เพื่อจะได้สืบสร้าง ( Reconstruct) การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโบราณได้อย่างต่อเนื่อง

ด้านมานุษยวิทยากายภาพ จำเป็นต้องวิเคราะห์ฟันและโครงกระดูก 3 โครงที่ได้จากการขุดค้น ทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ โดยจะต้องวิเคราะห์ทั้งกายภาพและดีเอ็นเอ และจะต้องเปรียบเทียบฟันและโครงกระดูกระหว่างแหล่งโบราณคดีที่ทำการสำรวจและแหล่งขุดค้น เพื่อจะหาความสัมพันธ์ว่าเป็นประชากรในอดีตเป็นกลุ่มเดียวกันหรือไม่ และนำไปเปรียบเทียบกับกลุ่มคนปัจจุบันต่อไป

อย่างไรก็ดี โครงการวิจัยนี้ยังคงใช้โจทย์วิจัยเดียวกับโครงการวิจัยระยะที่หนึ่ง ซึ่งขณะนี้ยังตอบคำถามโจทย์ดังกล่าวไม่ได้ เพราะวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดยังไม่เสร็จ นอกจากนี้เมื่อได้ภาพรวมและข้อมูลพื้นฐานที่ดี การวิจัยเจาะลึกหรือการตั้งคำถาม-ข้อสมมติฐานที่อิงกับแนวคิดทฤษฎีทางมานุษยวิทยา-โบราณคดี จึงสามารถจะทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ผลการวิจัยในโครงการวิจัยระยะที่สอง น่าจะเป็นฐานข้อมูลสำคัญด้านประวัติศาสตร์วัฒนธรรม และวิวัฒนาการของคนที่อาศัยอยู่ในอำเภอปางมะผ้าในอดีต และเป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมที่จะใช้ในการพัฒนาท้องถิ่น โดยเฉพาะการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นศึกษา และการจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

2) วัตถุประสงค์ของโครงการวิจัยระยะที่สอง

•  เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลต่างๆ ที่ได้รวบรวมจากโครงการวิจัยระยะที่หนึ่ง อย่างละเอียด และลุ่มลึก
•  เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ พัฒนาแนวคิดทฤษฎีและวิธีวิทยาของสาขาโบราณคดี มานุษยวิทยา - กายภาพวงปีไม้และละอองเรณู
•  เพื่อบูรณาการองค์ความรู้ที่ได้จากผลการวิเคราะห์ข้อมูลของศาสตร์ต่างๆ
•  เพื่อตรวจสอบว่าวัฒนธรรมดั้งเดิม มีลักษณะเป็นอย่างไร และเริ่มเกิดความหลากหลายทางวัฒนธรรมขึ้นเมื่อไหร่
•  เพื่อศึกษาเปรียบเทียบความเหมือน/ความแตกต่างของ คน วัฒนธรรมและสภาพแวดล้อมระหว่างอดีตกับปัจจุบัน
•  เพื่อนำองค์ความรู้ที่ได้ไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนา และเสริมสร้างความเข็มแข็งทางด้านวัฒนธรรมให้กับชุมชนท้องถิ่น

3) ขอบเขตการวิจัย

ขอบเขตพื้นที่ งานวิจัยครอบคลุมพื้นที่อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยเลือกกำหนดพื้นที่รอบแหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ ในหมู่บ้านบ้านไร่ และเพิงผาถ้ำลอดในหมู่บ้านถ้ำลอด บริเวณลุ่มแม่น้ำลางเป็นพื้นที่หลักในการวิจัย

ขอบเขตเวลา ครอบคลุมเวลาตั้งแต่ประมาณสองหมื่นปีมาแล้วจนถึงปัจจุบัน

LINK:
 
 
 
:: หลักการและวัตถุประสงค์ของการวิจัย