การสัมมนาโต๊ะกลม ครั้งที่ 1 (Roundtable Discussion)

จัดโดย โครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ระยะที่สอง และโครงการวุฒิเมธีวิจัยและพัฒนา สกว. และมหาวิทยาลัยศิลปากร

หลังจากโครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ระยะที่สอง และโครงการวุฒิเมธีวิจัย ได้ดำเนินการมาแล้วเป็นเวลา 6 เดือน จึงจัดให้มีการสัมมนาโต๊ะกลมขึ้นโครงการนี้จัดขึ้นเพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อมูลระหว่างนักวิจัยในโครงการ นักวิจัยที่ดำเนินงานวิจัยในอำเภอปางมะผ้า ชุมชนท้องถิ่น เพื่อเผยแพร่ข้อมูลการทำงานของโครงการและร่วมอภิปรายผลการทำงาน ปัญหาอุปสรรคและเสนอแนวทางแก้ไขจากผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง เพื่อสังเคราะห์และบูรณาการข้อมูลแต่ละด้าน สุดท้ายเพื่อเผยแพร่ข้อมูลสู่ชุมชนท้องถิ่นและแสวงหาแนวทางในการจัดการแหล่งโบราณคดีในอนาคต

งานนี้จัดขึ้นระหว่างวันที่ 14-16 เมษายน 2547

ผลการจัดงานมีดังนี้

วันที่ 14 เมษายน 2546

เริ่มต้นด้วยการเดินทางไปแหล่งโบราณคดีบ้านเมืองแพม หมู่บ้านชาวกะเหรี่ยงที่ตั้งอยู่ในหุบเขาลึกในพื้นที่ทุรกันดารของอำเภอปางมะผ้า การเดินทางไปบ้านเมืองแพมครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อไปดูแหล่งโบราณสถานบ้านเมืองแพม สันนิษฐานว่าเป็นโบราณสถานสมัยล้านนา คณะผู้เดินทางมีหลายคนด้วยกันอาทิเช่น รศ.ศรีศักร วัลลิโภดม, รศ.สรัสวดี และรศ.สมโชติ อ๋องสกุล, ผศ.ดร.รัศมี ชูทรงเดช, รศ.ดร.นาฏสุดา ภูมิจำนงค์, ผู้ใหญ่บ้านเมืองแพม, นักวิชาการ และเจ้าหน้าที่ สกว. อีกหลายคน

เมื่อไปถึงแหล่งโบราณสถานบ้านเมืองแพมนักวิชาการหลายคนต่างให้ความเห็นว่าพื้นที่แห่งนี้เป็นแหล่งประวัติศาสตร์ที่สำคัญหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ภาคเหนือ

โบราณสถานบ้านเมืองแพม
 
คณะนักวิชาการชมโบราณสถานบ้าน เมืองแพม
 
การบรรยายขณะเยี่ยมชมโบราณ สถานบ้านเมืองแพม
 

ช่วงบ่ายของวันเดียวกันจึงเดินทางต่อไปยังแหล่งโบราณคดีสำคัญอีกแห่งคือ แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ ถือเป็นแหล่งโบราณคดีพิชิตเซียน เพราะหลายคนที่ไม่สามารถขึ้นไปถึงได้ด้วยความสูงชันของแหล่งที่ต้องไต่ดอยลัดเลาะไปตามทางดินขนาดเล็กที่ยากลำบาก แต่อีกหลายคนสามารถขึ้นไปถึง กลุ่มคนที่สามารถขึ้นไปถึงต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่าหายเหนื่อยและคุ้มค่า

แหล่งโบราณคดีแห่งนี้มีสภาพเป็นเพิงผาขนาดใหญ่รูปวงโค้ง ตลอดแนวของเพิงผารายล้อมไปด้วยโลงไม้ ซึ่งเป็นโลงศพของคนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ยุดโลหะ ที่มีอายุประมาณ 2,500-1,200 ปีมาแล้ว คนในพื้นที่ปางมะผ้าต่างเรียกโลงไม้เหล่านี้ว่า โลงผีแมน นอกเหนือจากโลงไม้แล้วผลจากการขุดค้นทางโบราณคดี ของโครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงฯ ยังค้นพบว่า พื้นที่แห่งนี้มีคนเข้ามาอยู่อาศัยไม่น้อยกว่า 10000 ปีมาแล้ว เป็นกลุ่มคนที่ใช้เครื่องมือหินกะเทาะ

รศ.ศรีศักร วัลลิโภดม ผู้เชี่ยวชาญทางด้านมานุษยวิทยา และโบราณคดี รวมถึงเป็นที่ปรึกษาของโครงการ ได้กล่าวว่า นอกจากแหล่งพิธีกรรมประตูผา จังหวัดลำปาง และแหล่งพิธีกรรมผาแต้มโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานีที่เป็นแหล่งพิธีกรรมขนาดใหญ่และศักดิ์สิทธิ์ของเมืองไทยสมัยโบราณแล้ว แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอนนี้ถือเป็นแหล่งพิธีกรรมที่ยิ่งใหญ่และสำคัญของภาคเหนือ ถึงกับน่ายกย่องให้เป็นมรดกโลกอีกแห่งหนึ่ง

 
แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่
 
โลงไม้ที่แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่
 
คณะนักวิชาการถ่ายรูป ที่แหล่ง โบราณดคีเพิงผาบ้านไร่ (คลิ๊กเพื่อดูรูปใหญ่)
 

วันที่ 15 เมษายน 2547

วันนี้ทั้งวันเริ่มด้วยการสัมมนา และนำเสนอผลการวิจัยในรอบ 6 เดือนที่ผ่านมาของคณะผู้วิจัยโครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงฯ ได้แก่ การนำเสนองานทางด้านโบราณคดี ซึ่งเป็นการนำเสนอผลการวิเคราะห์โบราณวัตถุในภาพรวม ได้แก่ ผลการวิเคราะห์กระดูกสัตว์ เครื่องมือหินกะเทาะ และข้อสังเกตในการวิจัย

ต่อด้วยการเสนองานทางด้านมานุษยวิทยากายภาพ โดย คุณนัทธมน ภู่รีพัฒน์พงศ์ และเรื่องของฟันคน โดย ผศ.ดร.ทพญ.กนกนาฏ จินตกานนท์ ซึ่งข้อค้นพบใหม่ของการวิเคราะห์ในครั้งนี้คือ การระบุเพศและอายุของโครงกระดูกที่ค้นพบ ที่แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด และบ้านไร่ ใหม่, และการนำเสนอวิธีการศึกษาหรือการเก็บข้อมูลจากตัวโครงกระดูกและฟันด้วยการใช้เทคโนโลยีทางวิทยาศาสตร์มาช่วยในการศึกษา เก็บข้อมูล วิเคราะห์ และการนำเสนอออกมาเป็นภาพสามมิติ ซึ่งหลายท่านให้ความสนใจอย่างมาก

วันที่ 16 เมษายน 2547

วันนี้เป็นการนำเสนองาน และการสรุปภาพรวมของการศึกษา พร้อมทั้งให้ผู้วิจารณ์ผู้ทรงคุณวุฒิร่วมกันวิจารณ์เพื่อหาทิศทางและแนวทางในการศึกษาของโครงการโบราณคดีฯต่อไป

การนำเสนอผลการศึกษาเริ่มต้นด้วยการนำเสนอของ รศ.ดร.นาฏสุดา ภูมิจำนงค์ เกี่ยวกับการศึกษาวงปีไม้ทั้งจากไม้มีชีวิต และไม้ที่ได้มาจากโลงไม้ กับตอไม้เก่า เพื่อมาเชื่อมความสัมพันธ์ ข้อค้นพบจากการวิจัยในช่วงที่ผ่านมาก็คือ การที่คณะวิจัยสามาถเชื่อมความสัมพันธ์ของโลงไม้จากแหล่งโบราณคดีต่างๆได้มากขึ้น และกำลังรอผลการกำหนดอายุด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์คาร์บอน 14 อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งเมื่อทำสำเร็จจะทำให้ทราบถึงสภาพแวดล้อมโบราณ และอายุของโลงไม้และแหล่งโบราณคดีโลงไม้จากแหล่งต่างๆ

ต่อจากการนั้นเป็นการนำเสนองานของคุณอุดมลักษณ์ ฮุ่นตระกูล นักวิจัยโครงการชาติพันธ์วรรณาทางโบราณคดีของกลุม่คนบนพื้นที่สูงฯ ผลจากการศึกษาในหมู่บ้านชาวกะเหรี่ยงบ้านเมืองแพม และหมู่บ้านชาวไทใหญ่ บ้านถ้ำลอด ทำให้ค้นพบว่า ผู้คนในพื้นที่นี้ต่างมีภูมิปัญญาหรือความรู้เกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานที่สอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศ โดยที่ความรู้นี้เกิดจากประสบการณ์ของคนในหมู่บ้านที่ถ่ายทอดกันมา และความเชื่อที่ยังไม่สามารถอธิบายได้เพื่อใช้ในการเลือกตั้งถิ่นฐาน นอกจากนี้ในด้านประวัติศาสตร์ยังค้นพบตำนานท้องถิ่น และประวัติศาสตร์ของชุมชนต่างๆที่ล้วนแล้วเคยมีประวัติศาสตร์ร่วมกันมาอีกด้วย

ช่วงบ่าย คุณเชิดศักดิ์ ตรีรยาภิวัฒน์ นักวิจัยโครงการระบบฐานข้อมูลสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ฯ ได้นำเสนองาน ผลการศึกษาทำให้ทราบว่า ผู้คนในอดีตที่เคยอาศัยในพื้นที่อำเภอปางมะผ้าในช่วงเวลาต่างๆ มีการเลือกใช้พื้นที่แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น กลุ่มคนในวัฒนธรรมโลงไม้ส่วนมากแล้วใช้พื้นที่ในถ้ำ, กลุ่มคนในวัฒนธรรมเครื่องมือหินกะเทาะมีการใช้พื้นที่ที่หลากหลายกว่าโดยพบทั้งในพื้นที่ราบ บนภูเขา และในถ้ำ เป็นต้น

อย่างไรก็ดี ทั้งสองโครงการหลังยังอยู่ในระหว่างการพัฒนาเพื่อให้ได้ข้อมูลในเชิงลึกมากขึ้น

หลังจากนี้จึงเป็นการวิจารณ์โดยผู้ทรงคุณวุฒิทั้งหลาย ซึ่งก่อนหน้านี้ได้ทำการวิจารณ์และซักถามไปบ้างแล้วระหว่างการนำเสนองานของผู้วิจัยแต่ละท่าน

ข้อคิดเห็นโดยสรุปของผู้ทรงคุณวุฒิต่างเห็นว่าโครงการนี้เป็นโครงการที่ดี และเป็นการวิจัยแบบสหวิทยาการที่น่าสนใจ แต่สิ่งที่ควรมีการปรับปรุงก็คือ ควรมีการกำหนดกรอบของหัวข้อที่ทำการศึกษาให้ชัดเจนมากขึ้น โดยเฉพาะในเรื่องของเวลา และประเด็นที่ทำการศึกษาโดยควรยึดเอาประเด็นหลักเป็นสำคัญ

ผลจากการจัดการประชุมโต๊ะกลมครั้งนี้ไม่เพียงแต่เป็นการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เปิดมุมมอง และร่วมกันแบ่งปันข้อมูลจากศาตร์สาขาต่างๆ แต่ยังเป็นการช่วยกำหนดทิศทางในการศึกษาของโครงการให้ชัดเจนขึ้น