ETHNOARCHAEOLOGY PROJECT IN PANG MAPHA DISTRICT, MAE HONG SON PROVINCE
 
 
 
 
 
 
 

โครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้ดำเนินการขุดค้นแหล่งโบราณคดี 2 แหล่ง ได้แก่ แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่ และแหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด

แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่
แหล่งโบราณคดีหุบเขาบ้านไร่ อยู่ในเขตบ้านไร่(บ้านไห้) ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอนตั้งอยู่สูง จากระดับน้ำทะเลปานกลาง 896 เมตร อยู่สูงจากที่ราบเชิงเขาริมลำน้ำลางประมาณ 160-200 เมตร ซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักที่ อยู่ห่างไปประมาณ 300 – 400 เมตร สภาพแหล่งโบราณคดีเป็นเพิงผารูปร่างเป็นวงรีเกือบกลม ขนาดใหญ่หันหน้าไปทางทิศเหนือ ความกว้างประมาณ 105 เมตร ความยาวประมาณ 142 เมตร โดยวัดขนาดรวมพื้นที่ป่า ในตอนกลางของหลุมยุบที่มีลักษณะ เป็นแอ่งที่ลาดต่ำลงไป มีทั้งพืชยืนต้นและพืชล้มลุกขึ้นอยู่ด้วย ส่วนเพิงผามีความสูง ประมาณ 30 เมตร

 
แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่
  แหล่งโบราณคดีเพิงผาบ้านไร่

การขุดค้นที่เพิงผาบ้านไร่ในทั้ง 3 พื้นที่ ขุดค้นหลุมขนาด 4x4 เมตร ในพื้นที่ 1 นี้ได้ทำการขุดค้น ทั้งหมด 5 หลุม ขุดค้น พื้นที่ 2 ขุดค้นทั้งหมด 3 หลุมขุดค้น และพื้นที่ 3 ได้ทำการขุดค้นเพียง 1 หลุมผลการขุดค้นแหล่งโบราณคดีเพิงผา บ้านไร่ สามารถสรุปเบื้องต้นในเรื่องของลำดับสมัยทางวัฒนธรรมโดยพิจารณาจากหลักฐานทางโบราณคดีและชั้นทับถมทาง โบราณคดี แสดงถึงการอยู่อาศัยชั่วคราวอย่างน้อย 2 ชั้น วัฒนธรรมใหญ่ๆ คือ
วัฒนธรรมที่ 1 เป็นวัฒนธรรมที่ใช้เครื่องมือหินกะเทาะ มีอายุอยู่ในสมัยไพลสโตซีนตอนปลาย ระหว่าง 10,600 -10,210 ปีมาแล้ว บริเวณเพิงผาภายในแหล่งโบราณคดีบ้านไร่ มีการเข้ามาใช้พื้นที่ครั้งแรกโดยกลุ่มคนในวัฒนธรรมเครื่องมือ หินกะเทาะเป็นแหล่งโบราณคดีประเภทที่อยู่อาศัยชั่วคราว และกลับมาใช้อยู่เป็นประจำโดยมีการใช้ประกอบกิจกรรมการ กินอาหาร การทำเครื่องมือหินกะเทาะ เครื่องมือกระดูก และการซ่อมแซมเครื่องมือหินกะเทาะ ในสมัยโฮโลซีนตอนต้น มีอายุระหว่าง 9,720-7,250 ปีมาแล้ว (เพิงผาด้านในบริเวณยังใช้เป็นที่ฝังศพด้วย มีการพบโครงกระดูกผู้ใหญ่ เพศชาย 1 โครงถูกฝังในท่างอตัว อายุประมาณ 9,720+-50
วัฒนธรรมที่ 2 เป็นวัฒนธรรมที่ใช้โลหะประเภทเหล็กและโลงไม้ มีอายุอยู่ในช่วงโฮโลซีนตอนปลาย วัฒนธรรมโลงไม้ มีการเปลี่ยนรูปแบบของการปลงศพที่ชัดเจน คือการปลงศพในโลงไม้ เพิงผาของแหล่งโบราณคดีบ้านไร่ถูกใช้เป็นพื้นที่ ในการฝังศพทั้งหมด มีร่องรอยของการขุดผ่านชั้นวัฒนธรรมเดิมคือวัฒนธรรมหินกะเทาะ เพื่อฝังเสาที่รองรับโลงไม้ โบราณวัตถุ ประเภทอื่นๆ ได้แก่ เศษภาชนะดินเผาเนื้อดินลายเชือกทาบ หอยเบี้ย ลูกปัดแก้ว เครื่องมือเหล็ก เครื่องประดับสำริด เป็นต้นนอกจากนี้ยังพบภาพเขียนสีผนังถ้ำใกล้กับพื้นที่ 3 ซึ่งไม่สามารถกำหนดอายุสมัยที่แน่นอนได้ในขณะนี้

  แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด
ททททท
แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด ตั้งอยู่ภายในศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอดในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ลุ่มแม่น้ำปายตอนเหนือ ในท้องที่ตำบลถ้ำลอด อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอดเป็น เพิงผาขนาดเล็ก สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 640 เมตร
 
       
แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด   แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด  
 
 
 
  ททททททีมวิจัยโบราณคดีได้เลือกขุดค้น 3 พื้นที่เพื่อครอบคลุมพื้นที่ทำกิจกรรมของ คนในอดีต คือบริเวณเพิงผา กำหนดให้เป็น พื้นที่ 1 โดยขุดหลุมขุดค้นขนาด 4 x 4 เมตร พื้นที่ลาดชันที่อยู่ถัดลงมาทางทิศเหนือมี 2 บริเวณที่ทำการขุดค้น พื้นที่ 2 ขุดหลุม ขุดค้นขนาด 2 x 6 เมตร และพื้นที่ 3 ขุดหลุมขุดค้นขนาด 2 x 9 เมตร ทททททผลการขุดค้นแหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอดสามารถสรุปเบื้องต้นในเรื่องของลำดับสมัยทางวัฒนธรรม โดยพิจารณา จากหลักฐานทางโบราณคดีและชั้นทับถมทางโบราณคดี ที่บ่งบอกการอยู่อาศัยที่ต่อเนื่องได้อย่างน้อย 3 ชั้นวัฒนธรรมใหญ่ๆ คือ
วัฒนธรรมที่ 1 เป็นวัฒนธรรมที่ใช้เครื่องมือหินกะเทาะ มีอายุในช่วงสมัยไพลสโตซีนตอนปลาย ประมาณ 22,190 -12,100 ปีมาแล้ว ซึ่งเข้ามาใช้พื้นที่เพิงผาเป็นที่พักและบริเวณใกล้เคียงอาศัยชั่วคราวในการประกอบกิจกรรมในการทำเครื่องมือ หินกะเทาะ และการทำอาหาร และใช้เป็นที่ฝังศพด้วย สำหรับอายุสมัยของแหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอดที่ได้จากการตรวจหา ค่าอายุด้วยวิธีคาร์บอน 14 จากตัวอย่างจำนวน 2 ตัวอย่าง คือ 12,100+-60 (โครงกระดูกหมายเลข 1) และ 13,640+-80 ปีมาแล้ว (โครงกระดูกหมายเลข 2)
วัฒนธรรมที่ 2 เป็นวัฒนธรรมที่ใช้ภาชนะดินเผาเนื้อดิน ในสมัยโฮโลซีนตอนปลายมีการใช้พื้นที่เป็นที่ พักพิงชั่วคราว ชั้นวัฒนธรรมนี้น่าจะมีอายุประมาณ 2,500-500 ปีมาแล้ว โดยการเปรียบเทียบอายุกับรูปแบบภาชนะเนื้อดิน เผาไม่แกร่ง ซึ่งเป็นลักษณะของภาชนะดินเผาที่พบอย่างแพร่หลายมากใน “วัฒนธรรมยุคโลหะ”
และวัฒนธรรมที่ 3 เป็นวัฒนธรรมสมัยประวัติศาสตร์ร่วมสมัยล้านนา พบภาชนะดินเผาเนื้อแกร่ง อายุสมัยสามารถกำหนดโดยการเปรียบเทียบรูปแบบของโบราณวัตถุ เช่น เศษเครื่องเคลือบสีเขียวจากแหล่งเตาห้วยน้ำหยวก จังหวัดแม่ฮ่องสอน ก้านของกล้องสูบยา ลูกปัดดินเผา เป็นต้น ชั้นวัฒนธรรมนี้น่าจะมีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 20-23 เช่นเดียวกับชั้นวัฒนธรรมที่ 2 ดังนั้นเพิงผาแห่งนี้น่าจะถูกใช้เป็นที่พักชั่วคราว หรือที่พักแรมระหว่างการเดินทางระหว่างหมู่บ้านหรือเมืองต่างๆ